कहिलेकाहीँ अपराधसँग जोडिएका घटनामा एउटा यस्तो मोड आउँछ, जहाँ अभियुक्तकै मुखबाट निस्किएको स्वीकारोक्तिले घटनालाई झन् रहस्यमय बनाइदिन्छ। अमेरिकाको भर्जिनियामा नेपाली मूलकी ममता काफ्ले भट्टको बेपत्ता प्रकरण अहिले त्यस्तै मोडमा पुगेको छ।
आफ्नै श्रीमतीको हत्या गरेको अभियोगमा अदालतमा मुद्दा खेपिरहेका नरेश भट्टले अन्ततः एउटा गम्भीर कुरा स्वीकार गरेका छन् । उनले ममताको शव पावर आरी प्रयोग गरेर टुक्रा पारेको र फोहोरमा फाल्ने प्रयास गरेको कुरा।
तर विडम्बना के छ भने, शवसँग सम्बन्धित यति गम्भीर काम गरेको स्वीकार गर्ने नरेश अझै पनि आफू हत्यारा नभएको दाबी गरिरहेका छन्। उनको भनाइ छ, ममताले आत्महत्या गरेकी थिइन्, आफूले उनलाई मृत अवस्थामा भेटेका थिए र डर तथा मानसिक तनावका कारण शव लुकाउने निर्णय गरेका थिए।
अब प्रश्न उठ्छ । यदि ममताको मृत्यु आत्महत्याबाटै भएको थियो भने तत्काल प्रहरीलाई खबर किन गरिएन? किन उनको मृत्युको वास्तविकता लुकाउने प्रयास गरियो? किन शव व्यवस्थापन गर्न खोजियो? र दुई वर्षभन्दा लामो समयसम्म ममता हराएको वा घर छोडेर गएको भन्ने विवरण दिइरहेका नरेशले अहिले आएर मात्र यस्तो बयान किन दिए?
यी प्रश्नहरू केवल एउटा परिवारको निजी घटनासँग सम्बन्धित छैनन्। यी प्रश्न न्याय, मानवता, महिलाको सुरक्षा र अपराध अनुसन्धानको विश्वसनीयतासँग जोडिएका छन्।
बयान फेरियो, तर प्रश्नहरू झन् बढे
सन् २०२४ जुलाई २९ मा आमासँग भिडियो कुराकानी गरेकी ममता त्यसपछि सम्पर्कविहीन भइन्। भर्जिनियाको मानासस पार्कमा बस्दै आएकी ममता आफ्नो काममा नपुगेपछि सहकर्मीहरूले उनको अवस्थाबारे चासो देखाएका थिए।
उनको खोजी सुरु भयो। प्रहरी अनुसन्धान अघि बढ्यो। घरभित्र रगतका चिह्न तथा अनुसन्धानसँग सम्बन्धित अन्य प्रमाण भेटिए। घटनास्थलबाट बरामद गरिएका सामग्रीले पनि अनुसन्धानलाई नयाँ दिशा दिए।
तर ममताको अवस्था के थियो? उनी कहाँ गइन्? किन सम्पर्कविहीन भइन्? भन्ने प्रश्नको स्पष्ट जवाफ लामो समयसम्म प्राप्त हुन सकेन।
यही क्रममा श्रीमान् नरेश भट्ट प्रहरी अनुसन्धानको घेरामा परे र सन् २०२४ अगस्ट २२ मा पक्राउ परे।
अहिले अदालतमा उनले दिएको बयानले घटनालाई अर्को मोडमा पुर्याएको छ। नरेशका अनुसार उनले सन् २०२४ जुलाई ३० को बिहान ममतालाई घरको बेडरुममा मृत अवस्थामा भेटेका थिए। उनले सीपीआर दिएको र बचाउने प्रयास गरेको दाबी गरेका छन्। तर पछि डरका कारण शव लुकाउने निर्णय गरेको बताएका छन्।
यहाँ एउटा गम्भीर विरोधाभास देखिन्छ। एकातिर आफूले श्रीमतीलाई बचाउन खोजेको दाबी,अर्कोतिर प्रहरीलाई तत्काल खबर नगरेको स्वीकारोक्ति।एकातिर ममताको मृत्यु आत्महत्याबाट भएको दाबी,अर्कोतिर उनको शव लुकाउन र फाल्न खोजेको स्वीकारोक्ति।
कुनै पनि निष्पक्ष अनुसन्धानले यी विरोधाभासलाई सामान्य रूपमा लिन सक्दैन।
हत्या अस्वीकार गर्दै शव टुक्रा पारेको स्वीकार गर्नुको अर्थ के?
नरेशको बयानको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष यही हो।
उनले शव टुक्रा पारेको स्वीकार गरेका छन्, तर हत्या गरेको स्वीकार गरेका छैनन्। यसको अर्थ उनले आफ्नो संलग्नता भएको एउटा कार्य स्वीकार गर्दै अर्को र सबैभन्दा गम्भीर आपराधिक अभियोगबाट आफूलाई अलग राख्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
कानुनी दृष्टिकोणबाट हेर्दा यो फरक महत्त्वपूर्ण छ। किनकि कसैले मृत शरीर लुकाएको वा त्यसको अपमान गरेको प्रमाणित हुनु र उसैले हत्या गरेको प्रमाणित हुनु एउटै कुरा होइन।
सम्भवतः नरेशको बचाउ पक्षले यही कानुनी भिन्नतालाई आधार बनाएर आफ्नो पक्ष प्रस्तुत गरिरहेको छ। उनको दाबीअनुसार ममताको मृत्यु हुँदा आफू उपस्थित थिएनन् वा उनले मृत्यु गराएका होइनन्, बरु मृत अवस्थामा भेटेपछि डरका कारण गलत निर्णय गरेका हुन्।
तर के केवल यस्तो बयान दिँदैमा हत्या अभियोगबाट छुटकारा पाउन सकिन्छ?
पक्कै पनि सकिँदैन। अदालतले बयान मात्र होइन, घटनासँग सम्बन्धित सम्पूर्ण प्रमाण, घटनाक्रम, वैज्ञानिक परीक्षण र साक्षीहरूको भनाइलाई एकसाथ मूल्याङ्कन गर्छ।
नरेशले आफ्नो बचाउमा प्रस्तुत गरेको आत्महत्याको दाबी सत्य हो वा आफूलाई हत्याको जिम्मेवारीबाट अलग राख्ने प्रयास हो भन्ने कुरा प्रमाणबाटै स्थापित हुनुपर्छ।
नरेशले यस्तो बयान किन दिए? कानुनी बचाउ कि सत्य स्वीकार गर्ने प्रयास?
अदालतमा अभियुक्तले आफ्नो बचाउ गर्ने अधिकार राख्छ। उसले आफूविरुद्ध लागेका आरोप अस्वीकार गर्न सक्छ, आफ्ना तर्क प्रस्तुत गर्न सक्छ र प्रमाणको व्याख्या आफ्नो पक्षमा गर्न सक्छ।
नरेशले पनि त्यही अधिकार प्रयोग गरिरहेका छन्।
उनले शवसँग सम्बन्धित आफ्नो काम स्वीकार गरेर त्यसको उद्देश्य हत्या नभई शव लुकाउनु थियो भन्ने तर्क प्रस्तुत गर्न खोजेको देखिन्छ। यसबाट जूरीले हत्या र शव लुकाउने अपराधलाई अलग-अलग मूल्याङ्कन गरोस् भन्ने उनको बचाउ पक्षको रणनीति हुन सक्छ।
तर यसमा अर्को जोखिम पनि छ।
आफैँले दिएको बयानले अभियोजन पक्षलाई जिरह गर्ने थप आधार दिन्छ। उनले पहिले दिएका विवरण र अहिले अदालतमा बताएका कुराबीच कति मेल खान्छ? किन फरक-फरक समयमा फरक विवरण दिए? किन तत्काल आपत्कालीन सेवामा खबर गरेनन्? यी प्रश्नको जवाफ दिन उनी बाध्य हुन्छन्।
अर्थात् आफ्नो बचाउका लागि दिएको बयान नै उनीविरुद्धको प्रमाण परीक्षण गर्ने महत्त्वपूर्ण आधार पनि बन्न सक्छ।
अभियोजन पक्षले जिरहका क्रममा उनलाई झुट बोलेको विषयमा प्रश्न गरेको थियो। उनले आफूले झुट बोलेको स्वीकार गरेको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ।
त्यसैले अब जूरीले उनको पछिल्लो बयानलाई मात्र होइन, विगतका भनाइ, व्यवहार र अन्य प्रमाणसँग तुलना गरेर हेर्नुपर्ने हुन्छ।
अमेरिकाको कानुनले के भन्छ? हत्या प्रमाणित नभए पनि जेल जानुपर्छ?
यस मुद्दाको सबैभन्दा चासोको विषय यही हो।
भर्जिनिया राज्यको कानुनले हत्या, शव लुकाउने र मृत शरीरको अपमानलाई फरक-फरक अपराधका रूपमा परिभाषित गरेको छ।
पहिलो : प्रथम श्रेणीको हत्या (First-Degree Murder)
भर्जिनिया कानुनको Section 18.2-32 अनुसार नियोजित, जानाजानी र पूर्वयोजनासहित गरिएको हत्या प्रथम श्रेणीको हत्यामा पर्न सक्छ।
यो Class 2 Felony अन्तर्गत पर्दछ। दोषी प्रमाणित भएमा कम्तीमा २० वर्ष कैददेखि आजीवन कारावाससम्मको सजाय हुन सक्छ। अधिकतम एक लाख अमेरिकी डलरसम्म जरिवाना पनि हुन सक्छ।
यसको अर्थ अभियोजन पक्षले नरेशले ममताको हत्या गरेको कुरा आवश्यक कानुनी प्रमाणको स्तरमा स्थापित गर्न सकेमा उनलाई अत्यन्त कठोर सजाय हुन सक्छ।
दोस्रो : शव लुकाउने अपराध (Concealment of a Dead Body)
भर्जिनिया कानुनको Section 18.2-323.02 अनुसार कुनै गैरकानुनी कार्य, मृत्यु वा मृत्युको कारण पत्ता लाग्न नदिन दुर्भावनापूर्ण उद्देश्यले शव लुकाउने, स्थानान्तरण गर्ने वा त्यसको स्वरूप परिवर्तन गर्ने कार्य Class 6 Felony हुन सक्छ।
यसमा एकदेखि पाँच वर्षसम्म कैद हुन सक्छ। कानुनले तोकेको अवस्थामा १२ महिनासम्म जेल र अधिकतम २,५०० डलर जरिवाना वा दुवै हुन सक्छ।
तेस्रो : मृत शरीरको अपमान (Defiling a Dead Human Body)
भर्जिनिया कानुनको Section 18.2-126 अनुसार जानाजानी मृत शरीरको भौतिक अपमान गर्नु Class 6 Felony अन्तर्गत पर्छ।
यसमा पनि एकदेखि पाँच वर्षसम्म कैद वा कानुनले व्यवस्था गरेको वैकल्पिक सजाय हुन सक्छ।
त्यसैले यहाँ बुझ्नुपर्ने कुरा स्पष्ट छ—हत्या गरेको प्रमाणित नभए पनि शव लुकाउने वा मृत शरीरको अपमान गर्ने अपराध प्रमाणित भएमा नरेशलाई सजाय हुन सक्छ।
हत्या र शवसँग सम्बन्धित अपराधका लागि छुट्टाछुट्टै प्रमाण र कानुनी आधार आवश्यक हुन्छ।
शव नभेटिए पनि हत्या प्रमाणित गर्न सकिन्छ?
यो मुद्दाको अर्को चुनौतीपूर्ण पक्ष हो।
ममताको शव अहिलेसम्म भेटिएको छैन। त्यसैले उनको मृत्युको वास्तविक कारण चिकित्सकीय परीक्षणबाट पुष्टि गर्ने अवस्था छैन।
तर अमेरिकी कानुनमा शव नभेटिएको भन्दैमा हत्या मुद्दा चलाउन वा दोषी ठहर गर्न नसकिने भन्ने हुँदैन।
अदालतले परिस्थितिजन्य प्रमाण, डीएनए परीक्षण, फरेन्सिक अनुसन्धान, फोनको गतिविधि, आर्थिक कारोबार, निगरानी क्यामेराका विवरण र साक्षीहरूको बयानका आधारमा पनि हत्या प्रमाणित गर्न सक्छ।
यस मुद्दामा अभियोजन पक्षले घरभित्रका रगतका चिह्न, अनुसन्धानबाट प्राप्त सामग्री, पावर आरीमा भेटिएका कपालका अवशेष तथा अन्य परिस्थितिजन्य प्रमाणलाई महत्त्वपूर्ण आधार बनाएको छ।
तर अभियोजन पक्षले यी प्रमाणलाई जोडेर नरेशले नै हत्या गरेको कुरा उचित शंकाभन्दा माथिको प्रमाणबाट स्थापित गर्नुपर्ने हुन्छ।
अदालतमा प्रमाण प्रस्तुत हुनु र आरोप प्रमाणित हुनु फरक कुरा हुन्। यही कारण यो मुद्दाको अन्तिम फैसला अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
ममताको मृत्यु आत्महत्या थियो भने त्यसको प्रमाण कहाँ छ?
नरेशको अहिलेको बयानको केन्द्रमा ममताले आत्महत्या गरेको दाबी छ।
उनले ममतालाई मृत अवस्थामा भेट्दा औषधिका क्याप्सुल र विषाक्त रसायनसँग सम्बन्धित चिह्न रहेको बताएका छन्। तर उनको यो भनाइ आफैँमा मृत्युको कारण प्रमाणित गर्ने अन्तिम प्रमाण होइन।
ममताको मृत्यु आत्महत्याबाट भएको हो वा हत्या गरिएको हो भन्ने कुरा प्रमाणित गर्न आवश्यक वैज्ञानिक तथा परिस्थितिजन्य प्रमाणको मूल्याङ्कन अदालतले गर्नुपर्छ।
यहाँ एउटा गम्भीर प्रश्न छ । यदि ममताको मृत्यु आत्महत्याबाट भएको थियो भने उनको जीवनको अन्तिम अवस्थाबारे तत्काल प्रहरी र परिवारलाई जानकारी गराउनुपर्ने होइन र?
कसैको मृत्यु भएको अवस्थामा प्रहरीलाई खबर नगरी शव लुकाउने प्रयास गर्नु सामान्य व्यवहारको विषय होइन। यसले अनुसन्धानमा स्वाभाविक रूपमा गम्भीर शंका उत्पन्न गर्छ।
तर शंका उत्पन्न हुनु र हत्या प्रमाणित हुनु एउटै कुरा होइन। यही कानुनी सीमालाई बुझ्नु आवश्यक छ।
एउटा नेपाली महिलाको न्यायको प्रश्न मात्र होइन, समाजका लागि चेतावनी पनि
ममता काफ्ले भट्टको घटनालाई केवल अमेरिकामा भएको एउटा आपराधिक मुद्दाका रूपमा मात्र हेर्नु पर्याप्त हुँदैन।
यो घटनाले वैवाहिक सम्बन्धभित्र महिलाले भोग्न सक्ने असुरक्षा, घरेलु हिंसाको जोखिम र परिवारभित्रका समस्यालाई समयमै गम्भीरतापूर्वक सम्बोधन गर्नुपर्ने आवश्यकतालाई पनि उजागर गर्छ।
ममताको वैवाहिक जीवनमा समस्या रहेको विषय उनका परिवार तथा साथीहरूले अदालतमा दिएको बयानबाट पनि चर्चामा आएको छ। उनका नजिकका व्यक्तिहरूले वैवाहिक सम्बन्धसँग जोडिएका विभिन्न अनुभव र चिन्ता अदालतसमक्ष प्रस्तुत गरेका छन्।
तर कुनै पनि सम्बन्धमा समस्या हुनु र कसैको मृत्यु हुनुबीचको वास्तविक सम्बन्ध प्रमाणित गर्नु अनुसन्धानको जिम्मेवारी हो।
समाजका लागि पनि यस घटनाले एउटा सन्देश दिन्छ । महिलाले आफ्नो सुरक्षा, मानसिक अवस्था वा वैवाहिक सम्बन्धबारे व्यक्त गरेका गम्भीर चिन्तालाई सामान्य पारिवारिक विवाद भनेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
कसैको जीवन जोखिममा हुन सक्ने संकेत देखिएमा त्यसलाई समयमै सम्बोधन गर्नु परिवार, समुदाय र सम्बन्धित निकाय सबैको जिम्मेवारी हो।
अब अदालतसामु मुख्य प्रश्नहरू छन् :
– ममताको मृत्यु वास्तवमा कसरी भयो?
– नरेशले भनेजस्तै यो आत्महत्या थियो भने त्यसलाई पुष्टि गर्ने प्रमाण के छन्?
– शव लुकाउने निर्णय किन गरियो?
– अनुसन्धानबाट प्राप्त वैज्ञानिक तथा परिस्थितिजन्य प्रमाणले हत्याको आरोप स्थापित गर्छन् कि गर्दैनन्?
– नरेशका विगतका भनाइ र अहिलेको बयानबीच देखिएको विरोधाभासलाई कसरी मूल्याङ्कन गर्ने?
यी प्रश्नको उत्तरले नै मुद्दाको दिशा निर्धारण गर्नेछ।
अन्तिम प्रश्न : न्यायको प्रतीक्षामा ममता, तर सत्यको परीक्षा नरेशको बयानमा
यो प्रकरणको सबैभन्दा दुःखद पक्ष के हो भने ममता आज आफ्नो पक्ष राख्न अदालतमा उपस्थित हुन सक्दिनन्। उनको मृत्युको वास्तविकता अझै न्यायिक रूपमा स्थापित हुन बाँकी छ। उनको परिवारले पनि लामो समयदेखि सत्य र न्यायको प्रतीक्षा गरिरहेको छ।
यदि उनले हत्या गरेका हुन् भने प्रमाणका आधारमा कठोर कानुनी सजाय हुनुपर्छ। यदि उनको दाबीअनुसार मृत्यु आत्महत्याबाट भएको थियो भने त्यसलाई पनि विश्वसनीय प्रमाणले स्थापित गर्नुपर्छ। र शव लुकाउने तथा मृत शरीरको अपमान गर्ने अपराध प्रमाणित भएमा त्यसको कानुनी जिम्मेवारी पनि लिनुपर्छ।
न्याय भनेको कसैलाई दोषी देखाउन खोज्नु मात्र होइन, वास्तविक दोषीलाई प्रमाणका आधारमा जिम्मेवार बनाउनु हो।
ममताको घटनामा पनि भावनाभन्दा प्रमाण, अनुमानभन्दा सत्य र प्रभावभन्दा कानुन माथि हुनुपर्छ।
किनकि एउटा महिलाको जीवन समाप्त भएको छ, तर उनको मृत्युको वास्तविकता अझै पूर्ण रूपमा स्थापित भएको छैन। अब अदालतको जिम्मेवारी केवल कसलाई सजाय दिने भन्ने निर्णय गर्नु मात्र होइन, उपलब्ध प्रमाणका आधारमा सत्यको न्यायिक परीक्षण गर्नु पनि हो।
ममता काफ्ले भट्टले न्याय पाउनुपर्छ। उनको परिवारले सत्य जान्न पाउनुपर्छ। र यो मुद्दाले संसारभर रहेका नेपाली समुदायलाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिनुपर्छ—महिलाको जीवन, सुरक्षा र सम्मान कुनै पनि परिस्थितिमा बेवास्ता गर्न मिल्ने विषय होइन।
न्यायको अन्तिम फैसला अदालतले गर्नेछ, तर सत्यको खोजी र पीडितका पक्षमा न्यायको आवाज उठाउनु समाजको पनि जिम्मेवारी हो।
नोट: मुद्दा विचाराधीन छ। नरेश भट्टले आफूलाई निर्दोष बताएका छन् ।
