काठमाडौँ — कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को तीव्र विकाससँगै यसको जोखिम नियन्त्रण गर्न विकासको गति सुस्त बनाउनुपर्ने बहस चर्किएपछि विश्वव्यापी प्रविधि बजारमा ठुलो तरङ्ग पैदा भएको छ। एआई कम्पनी एन्थ्रोपिकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) डारियो अमोडेईले एआई विकासमा थप सावधानी, सुरक्षा परीक्षण र नियमन आवश्यक रहेको धारणा राखेपछि सुरु भएको यस बहसको सीधा असर सेयर बजारमा देखिएको हो।
अमेरिकी पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस प्रस्तावको कडा विरोध गर्दै एआईमा अमेरिकाले चीनविरुद्ध बनाएको अग्रता कायम राख्नुपर्ने र बलियो राष्ट्रपति नेतृत्व नै नियन्त्रणका लागि पर्याप्त हुने बताएका छन्। अर्कोतर्फ, ओपनएआईका साम अल्टम्यान र स्पेसएक्सका एलन मस्कले सुरक्षा परीक्षणका लागि गति केही सुस्त बनाउनुपर्ने धारणालाई समर्थन गरेका छन्।
एआई नियमन र सुस्तताको बहसले लगानीकर्ताहरूमाझ चिन्ता बढाउँदा विश्वका प्रमुख प्रविधि तथा सेमिकन्डक्टर कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा भारी गिरावट दर्ता भएको छ:
सफ्टबैंक (SoftBank): ओपनएआईमा ठुलो लगानी रहेको जापानी बहुराष्ट्रिय कम्पनीको सेयर मूल्यमा १० प्रतिशतभन्दा बढी को ठुलो गिरावट आएको छ।
इन्फिनियन (Infineon): जर्मनीको सेमिकन्डक्टर निर्माता कम्पनीको सेयर ७.६ प्रतिशत ले ओरालो लागेको छ।
एसके हाइनिक्स (SK Hynix): दक्षिण कोरियाली चिप निर्माता कम्पनीको सेयर ६.४ प्रतिशत ले घटेको छ।
एएसएमएल (ASML): नेदरल्यान्ड्सको प्रमुख एआई तथा सेमिकन्डक्टर उपकरण निर्माताको सेयर ५.२ प्रतिशत ले घटेको छ।
सामसङ इलेक्ट्रोनिक्स (Samsung Electronics): दक्षिण कोरियाली प्रविधि दिग्गज सामसङको सेयर ४.१ प्रतिशत ले तल झरेको छ।
नास्डाक परिसूचक (Nasdaq): अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूमा आधारित नास्डाक परिसूचक बजार खुल्दा करिब १.८ प्रतिशत ले घट्ने प्रारम्भिक प्रक्षेपण गरिएको थियो।
वित्तीय विश्लेषक तथा लगानी निर्देशकहरूका अनुसार एआई कम्पनीहरूको अत्यधिक बढेको मूल्याङ्कन (Valuation) ले सन् १९९० को दशकको अन्त्यतिर देखिएको ‘डटकम बबल’ दोहोरिन सक्ने जोखिम बढाएको छ। बैंक अफ इङ्ल्यान्डका पूर्वउपगभर्नर जोन कनलिफले एआईबाट हुने नाफासम्बन्धी अपेक्षामा परिवर्तन आएमा कम्पनीहरूको बजार मूल्य अझ तीव्र रूपमा ओरालो लाग्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
सुरक्षा, चीनसँगको सामरिक प्रतिस्पर्धा र वातावरणीय प्रभाव (अत्यधिक विद्युत् तथा पानी खपत) बिचको यो बहसले आगामी दिनमा प्रविधि क्षेत्रको भविष्य र बजारको दिशा निर्धारण गर्ने देखिन्छ।
