भक्तपुर । “धान बालीमा सघनता, खाद्य सुरक्षा र आत्मनिर्भरता” भन्ने मूल नाराका साथ २२ औँ राष्ट्रिय धान दिवस तथा रोपाइँ महोत्सव भक्तपुरको चाँगुनारायण नगरपालिका–९ स्थित फैढोकामा विशेष उत्साहका साथ मनाइएको छ ।
किसानले लिजमा लिएको जमिनमा परम्परागत शैलीमा रोपाइँ गर्दै , दही-चिउरा खाएर , गीत गाउँदै र हलो जोतेर खेती गर्दै यो दिवस भव्य रुपमा मनाएको हो ।
किसानको चटारो, मलको अभाव, तर उत्साह भरपूर
अखिल नेपाल किसान महासंघ काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुर जिल्लाका किसानहरूको संयुक्त सहभागितामा आयोजित यो महोत्सवले कृषिको सम्भावनालाई पुनः उजागर गरेकाे छ ।फैढोकाका लिजवाला किसानहरूले आकाशे पानीको भरमा खेती गर्नु परिरहेको र रोपाइँकै बेला मलको चरम अभाव भएको गुनासो गरे । तर असारे झरीमा धान रोप्ने परम्परा जोगाउन पाउँदा उनीहरू निकै उत्साहित देखिन्छन् ।
नेता पनि खेतमै
धान दिवसको अवसरमा नेकपा (एमाले) का महासचिव शंकर पोख्रेल पनि रोपाइँको थालनीमा सहभागी हुन खेतमै झरे । परनिर्भरताको मारमा परेको नेपाली कृषिलाई सम्बोधन गर्दै उनले विद्यालय तहदेखि नै कृषिसँग जोडिएको शिक्षा प्रणाली आवश्यक भएको बताए । पोख्रेलले मल अभावको समस्या समाधान गर्न भारतसँग सरकारी स्तरमा (G2G) मल आपूर्ति सम्झौता भइसकेको जानकारी पनि दिए ।
किसान आयोग र कृषि मन्त्रालयको योजना
राष्ट्रिय किसान आयोगका अध्यक्ष प्रेम दंगालले धान उत्पादनमा आत्मनिर्भर बन्ने सरकारी लक्ष्य अनुसार आयोगले नीति निर्माण र कार्यान्वयनमा सक्रिय भूमिका खेलेको बताए । यद्यपि, असारको मध्यसम्म पनि देशभर पर्याप्त वर्षा नभएको र रोपाइँ सुस्त गतिमा अघि बढिरहेको मन्त्रालयले जनाएको छ।
कृषि मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार, चालु वर्षको असार १५ सम्ममा जम्मा १५.६ प्रतिशत मात्र रोपाइँ सम्पन्न भएको छ। गत वर्ष देशभर करिब ५९ लाख ५५ हजार मेट्रिक टन धान उत्पादन भएको थियो। तर चामलको आयात अझै अर्बौं रुपैयाँको हाराहारीमा रहेको सरकारी आँकडाले देखाउँछ।
दुई वर्षभित्र चामलमा आत्मनिर्भरता?
कृषि मन्त्रालयले हिमाल, तराई र भित्री मधेशका जिल्लाहरूमा विशेष धान प्रवर्द्धन कार्यक्रम सञ्चालन गरी दुई वर्षभित्र देशलाई चामलमा आत्मनिर्भर बनाउने योजना अघि सारेको छ। तर यस्तो महत्वाकांक्षी योजना कार्यान्वयनमा ल्याउन किसानका वास्तविक समस्या—मल अभाव, सिंचाइ र बजारको सुनिश्चितता— समाधान गर्नु प्रमुख चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।
निष्कर्ष
धान दिवस उत्सव मात्र होइन, यो एक चेतनामूलक अवसर पनि हो—जहाँ लिजमा खेत जोत्ने किसानदेखि देशकै राजनीतिक नेतृत्व सम्म धान रोप्न खेतमा उत्रिन्छन्। तर केवल उत्सव मनाएर मात्र आत्मनिर्भरता हासिल हुँदैन । यसका लागि ठोस नीति, समयमै मल, भरपर्दो सिंचाइ, कृषिमा आधारित शिक्षा र व्यावसायिक कृषिको संयोजनले मात्र ‘धान बालीमा सघनता’ को नारालाई सार्थक तुल्याउन सक्छ ।
